Een draaibare sterrenkaart (planisfeer) gebruiken

Voordat er apps bestonden, gebruikte iedere sterrenkijker een planisfeer: een draaibare sterrenkaart van karton of plastic. Het is nog altijd een van de handigste hulpmiddelen voor beginners, want het laat in een oogopslag zien welke sterren op dit moment boven je staan. Geen batterijen, geen fel scherm, gewoon draaien en kijken.

Wat een planisfeer precies is

Een planisfeer bestaat uit twee schijven over elkaar. De onderste schijf toont de hele sterrenhemel, de bovenste heeft een ovaal venster. Door de buitenste schijf te draaien, stel je een datum en tijd in. In het venster verschijnt dan precies het stuk hemel dat op dat moment zichtbaar is. Wat buiten het ovaal valt, staat onder de horizon en kun je dus niet zien.

Belangrijk: een sterrenkaart geldt altijd voor een bepaalde breedtegraad. Koop er dus een die geschikt is voor Nederland en Belgie, anders kloppen de hoogtes van de sterren niet.

Zo stel je je sterrenkaart in

Het instellen is eenvoudiger dan het lijkt. Volg deze stappen:

• Draai de buitenrand tot de datum van vandaag tegenover het juiste tijdstip staat
• Houd er rekening mee dat de wintertijd of zomertijd een uurtje kan schelen
• Het ovale venster toont nu de hemel boven je
• De rand van het ovaal is de horizon, het midden is recht boven je hoofd

Ga je voor het eerst met een sterrenkaart aan de slag, lees dan ook onze uitleg voor beginners. Daar staan een paar basistips die het instappen een stuk makkelijker maken.

De kaart goed vasthouden buiten

Hier maken de meeste mensen een denkfout. Je houdt de planisfeer niet plat voor je, maar boven je hoofd, met de kijkrichting naar voren. Kijk je naar het noorden, draai de kaart dan zo dat het woordje noord onderaan wijst. Wat je in het venster boven het woord noord ziet, vind je terug aan de noordelijke hemel.

Gebruik buiten een rood lampje of een zaklamp met rood folie. Wit licht verpest je nachtzicht, en dan duurt het weer twintig minuten voor je ogen aan het donker gewend zijn. Met een sterrenkaart wordt het ook veel makkelijker om sterrenbeelden te herkennen, omdat je precies ziet waar je moet zoeken.

Sterrenkaart of app

Apps op je telefoon zijn handig, maar een planisfeer heeft voordelen die een scherm niet biedt. Het fonkelende beeldscherm verstoort je nachtzicht niet, en je leert de hemel echt begrijpen in plaats van blind een pijltje te volgen. Veel ervaren waarnemers gebruiken beide: de app om snel iets op te zoeken, de kaart om het grote geheel te overzien. Wil je weten wat er deze maand allemaal te zien is, kijk dan bij wat zie je vanavond.